НЗМ бара – заштитна или загарантирана откупна цена за пченицата и јачменот

Националната земјоделска мрежа бара – ЗАШТИТНА ИЛИ ЗАГАРАНТИРАНА ОТКУПНА ЦЕНА НА ПЧЕНИЦАТА И ЈАЧМЕНОТ

Заштитната или минимално гарантирана цена за ПЧЕНИЦАТА се дефинира како економски и правен инструмент со кој државата гарантира дека откупната цена на пазарот нема да падне под едно одредено, однапред утврдено ниво. Нејзината примарна цел е да ги заштити земјоделците од пазарни шокови, ценовни колапси и манипулации при откупот, обезбедувајќи им покривање на основните трошоци за производство и минимална профитабилност.
Во однос на економската дефиниција и пресметката на производната цена, заштитната цена не се одредува паушално. Таа секогаш се врзува за реалната производна цена на еден килограм пченица. Државните тела, министерството, факултетите и земјоделските мрежи прават калкулација на сите трошоци, како што се семенски материјал, ѓубрива, заштитни средства, гориво односно нафта, машински услуги, работна рака и амортизација. На оваа производна цена се додава минимална профитна маргина, најчесто меѓу десет и дваесет проценти, за земјоделецот да има економски интерес да продолжи со дејноста, па тој збир ја претставува заштитната цена.
Кога заштитната цена е законски донесена, таа делува како праведна пазарна интервенција или ценовен под. Ако пазарната односно берзанската цена е повисока од заштитната, тогаш трговијата се одвива слободно по повисоката цена. Ако пазарната цена падне под заштитната, поради прекумерен увоз или монополски договори на откупувачите, тогаш државата е должна да интервенира.
Кога пазарот ќе колабрира, дефиницијата за заштитна цена се реализира преку два главни модела на активација. Првиот модел е интервентен откуп за државните резерви, каде државата излегува на пазарот како купувач и ја откупува пченицата директно од земјоделците по дефинираната заштитна цена за да го повлече вишокот. Вториот модел е компензација преку субвенционирање, каде земјоделците ја продаваат пченицата на мелничарите по пониската пазарна цена, а државата им ја исплаќа разликата до заштитната цена преку интервентни фондови.
Во македонската правна рамка, овие механизми се уредени преку Законот за земјоделство и рурален развој, поточно преку одредбите за пазарна организација и интервентни мерки кои се активираат во услови на сериозни нарушувања на пазарот. Заштитната цена е клучниот столб кој спречува пченицата, како стратешка култура за храна, да биде оставена на милост и немилост на нелојалниот увоз.

ЈАЧМЕНОТ спаѓа во групата на стратешки култури за македонското земјоделство. Тој го дели овој статус со пченицата како дел од секторот за лебни и фуражни жита. Постојат неколку клучни причини зошто јачменот има ваков третман во рамките на Законот за земјоделство и рурален развој и националните програми.
Прво, тој е есенцијална суровина за сточарството бидејќи јачменот е основата за производство на концентрирана сточна храна. Без стабилно домашно производство на јачмен, секторите за млекарство и месопроизводство, односно одгледувањето на крави, овци и свињи, стануваат директно зависни од скап увоз, што ја загрозува националната безбедност со храна.
Второ, јачменот има исклучително значење за одржување на плодоредот. Тој е незаменлива култура во ротацијата на почвата, особено на површините каде што се одгледуваат интензивни култури, бидејќи ја чисти и ја подобрува структурата на земјиштето за следните реколти.
Трето, државата го третира како стратешка култура преку мерките за поддршка. Тоа се гледа по редовните субвенции по хектар, поддршката за користење на сертифициран семенски материјал, како и преку мерката за зелена нафта, каде јачменот секогаш е вклучен во првата категорија на култури со највисока државна помош.
Дополнително, во услови на големи пазарни нарушувања или суши, државата има законска основа да активира интервентни фондови и за јачменот, исто како и за пченицата, со цел да го заштити домашното производство од колапс.